Ankara
Hacı Bayram-ı Velî Türbesi ve çevresi, başkentin merkezindeki en kolay ulaşılabilir manevî duraktır. Çamlıdere’deki Şeyh Ali Semerkandî Külliyesi şehir merkezinden ayrı bir yolculuk gerektirir; Bağlum’daki Abdülhakîm Arvâsî kabriyle birlikte tam günlük rota olarak planlanabilir.
İstanbul
Şehirdeki yoğunluk nedeniyle ziyaretleri hatlara ayırmak daha huzurludur. Eyüpsultan–Ayvansaray–Kariye hattında sahâbe kabir ve makamları; Karagümrük’te Nûreddin Cerrâhî; Üsküdar’da Aziz Mahmud Hüdâyî ile Karaca Ahmed; Boğaz’ın kuzeyinde Yûşâ Tepesi ve Rumelifeneri’ndeki Sarı Saltuk makamı birlikte değerlendirilebilir.
Konya
Mevlânâ Müzesi ile Şems-i Tebrîzî makamı yürüyüş mesafesine yakın sayılabilir. Sadreddin Konevî ve Ateşbâz-ı Velî durakları Meram yönündedir. Ziyareti, ilgili eserlerden kısa okumalarla desteklenen bir tefekkür günü olarak planlamak mümkündür.
Bilecik ve Bursa
Bilecik’te Şeyh Edebali’den başlayan kuruluş dönemi hattı; Bursa merkezde Emîr Sultan, Üftâde ve İsmail Hakkı Bursevî ile sürer. Babasultan’daki Geyikli Baba ve İznik’teki Eşrefoğlu Rûmî için ayrı ulaşım zamanı ayırmak gerekir.
Şanlıurfa, Viranşehir ve Harran
Merkezde Hz. İbrahim Doğum Makamı ile Hz. Eyyûb Sabır Makamı, Viranşehir’de Eyyüp Nebi Türbesi, Harran çevresinde ise Hz. Şuayb makamı ve Şeyh Hayat el-Harrânî kabri bulunur. Doğum ve sabır makamları kabir olarak gösterilmez; diğer peygamber nispetlerinde de rivayet niteliği açıkça korunur.
Diyarbakır ve Cizre
Sur’daki Hz. Süleyman Camii çevresi, Âmid’in fethinde şehit düştüklerine inanılan sahâbîler için toplu meşheddir; yaygın 27 sayısı ve kişi kimlikleri kesin kabul edilmez. Eğil’deki Zülkifl ve Elyesa nispetlerinden sonra Cizre’ye uzanan hatta, Hz. Nuh’a nispet edilen türbe yer alır. Cudi bağlantısı güçlü bir tarihî coğrafya geleneğidir; Cizre’deki mezarın aidiyeti ise kesinleştirilmiş değildir.
Adıyaman, Gaziantep ve Hatay
Samsat’taki Safvân b. Muattal ziyareti güçlü sahâbe nispetlerinden biridir; Adıyaman merkezdeki Ebû Zer yeri ise kabir değil makamdır. Gaziantep’te Yûşâ ve Pirsefâ nispetleri rivayet olarak, Antakya’daki Habîb-i Neccâr ziyareti ise ayrı bir tarihî gelenek olarak sunulur.
Siirt, Tillo ve Baykan
İsmail Fakirullah ve Erzurumlu İbrahim Hakkı aynı ilmî çevrenin iki büyük ismidir. Baykan’daki Veysel Karânî makamı bu hatta eklenebilir; Veysel Karânî sahâbî değil, tâbiîn neslindendir.
Erzincan, Erzurum, Ağrı ve Hakkâri
Bu uzun hat birkaç güne bölünmelidir. Erzincan’da Terzi Baba, Erzurum’da sahâbeye nispet edilen Abdurrahman Gazi makamı, Doğubayazıt’ta Ahmed-i Hânî ve Şemdinli’nin Nehri köyünde Tâhâ-yı Hakkârî ziyaretleri yer alır. Erzurum nispeti tarihî ziyaret geleneği ihtiyatıyla gösterilir.
Sivas, Çorum, Aksaray ve Antalya
Sivas’ta Şemseddin Sivâsî ile Abdülvahâb Gazi, Osmancık’ta Koyun Baba ve Aksaray’da Somuncu Baba farklı şehir rotalarıdır. Elmalı–Tekke köyündeki Abdal Musa ziyareti için Antalya sahilinden Toroslar’a ayrıca yol zamanı ayırmak gerekir.
Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Mevlevî mirasını tanıtan bu durakta türbe, cami ve müze bölümleri bir aradadır. Sultan Dîvânî’nin sandukası caminin içindeki türbe bölümünde yer alır. Derviş odaları ve mutfak bölümü, dergâh hayatını ve hizmet geleneğini anlamaya yardımcı olur.
Amasya
Yukarı Pirler Türbesi adıyla da bilinen yapı, Amasya’da Pirler Parkı içinde yer alır. Resmî kültür envanterine kayıtlı türbe, şehrin tarihî ziyaret mekânlarından biridir. İçindeki mescit bölümüyle birlikte Amasya’nın ziyaret güzergâhına eklenebilir.
Çanakkale
Muhammediyye adlı eseriyle tanınan mutasavvıf şair Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Gelibolu’nun dinî ve edebî mirasında önemli bir yere sahiptir. Kabri Yazıcıoğlu Camii’nin haziresindeki türbededir. Hayatı ve eserleri, Hacı Bayram-ı Velî çevresinden Gelibolu’ya uzanan irfan ilişkilerini tanımaya imkân verir.
Denizli
Çal’ın Mahmutgazi Mahallesi mezarlığında bulunan türbe, bölgenin gazi hatırasını taşıyan ziyaret yerlerindendir. Resmî envanter, yapıyı ve içindeki sandukayı kaydeder. Mahmut Gazi’nin savaş ve şehitlik anlatıları, ayrıntılı tarihî kanıtlarla doğrulanmış biyografi olarak sunulmaz.
Elazığ
Harput’taki Mansur Baba Türbesi, alt katı defin mekânı, üst katı mescit olarak düzenlenmiş tarihî bir yapıdır. İçindeki dört kabrin kimlere ait olduğu kesin değildir. Bu nedenle durak, belirli bir kişinin kesin kabri olarak değil, Harput’un tarihî ziyaret mirasının bir parçası olarak tanıtılır.
Isparta
Senirkent’in Uluğbey yerleşimindeki türbe, Veli Baba Sultan çevresinde oluşan ziyaret geleneğinin merkezidir. Resmî tanıtımda hayatına ilişkin bilgilerin menâkıbnâme ve şecereye dayandığı belirtilir. Yerel anlatılar bu kaynak türü açıkça belirtilerek aktarılır; tarihî kesinlik iddiasına dönüştürülmez.
Kütahya
Sun‘ullah Gaybî, Türkçe tasavvuf şiirinin temsilcilerindendir. Kütahya’daki türbesi, onun eserleri ve düşünce dünyasıyla birlikte şehrin irfan mirasını tanımak için bir durak sunar. Şiirlerinde insan ve tasavvuf meselelerini işleyen Gaybî’nin hatırası Musalla Mezarlığı’ndaki türbesinde yaşatılır.
Manisa
Yiğitbaşı adıyla tanınan Ahmed Şemseddin’in kabri, Manisa’daki Yiğitbaş Mescidi’nin haziresindedir. Mescit ve çevresindeki mezarlar, şehrin tasavvuf ve hazire mirasını birlikte görmeye imkân verir. Ziyaret kartı, aynı kişiye ait Yiğitbaşı ve Marmaravî adlarını tek kayıtta toplar.
Sinop
Sinop’un Ada Mahallesi’ndeki tarihî türbe, Seyyid İbrahim Bilal adıyla ziyaret edilir. Resmî envanter, kitabesiz ahşap sandukanın kendisine ait olduğunun tahmin edildiğini belirtir. Yapının tarihî varlığı ile sandukanın şahsa aidiyeti farklı kesinlik düzeylerinde ele alınır.
Tokat
Turhal’ın Karken Köyü’ndeki Aziz Baba Türbesi, ahşap iç düzeniyle dikkat çeken tarihî bir ziyaret yeridir. İçindeki üç sandukanın Aziz Baba ve oğullarına ait olduğu aktarılır; bu aidiyeti doğrulayan kitabe bulunmadığı belirtilir. Durak, yerel ziyaret geleneği ve mimari miras çerçevesinde sunulur.
Yeni kaynaklı ve ihtiyatlı duraklar
A grubundaki kayıtlar yeterli tarihî kaynakla; B grubundaki kayıtlar ise makam, nispet veya ziyaretgâh niteliği açıkça belirtilerek yayımlanmıştır. Kesinliği yetersiz C grubu bu rehbere alınmamıştır.
Adıyaman
Gerger'deki ziyaret yeri Hz. Üzeyir'e nispet edilir. Aidiyeti belirleyen tarihî veya arkeolojik kanıt bulunmadığından kesin kabir değil, yerleşik makam geleneği olarak gösterilir.
Aksaray
Somuncu Baba’nın oğlu olan Yûsuf Hakîkî, Aksaray’ın ilim ve tasavvuf tarihinde önemli bir mutasavvıf ve şairdir. Türbesi, Somuncu Baba çevresinde oluşan irfan halkasının şehirdeki ikinci önemli durağıdır.
Amasya
Nakşibendî-Hâlidî geleneğinin şair ve mutasavvıflarından Mir Hamza Nigârî, 1886'da Harput'ta vefat etmiş; vasiyeti üzerine Amasya'ya getirilerek Şirvanlı Camii haziresine defnedilmiştir.
Ankara
Bayramî-Melâmî geleneğinin önemli isimlerinden Bünyamin Ayaşî'nin türbesi, Ayaş'ta kendi adıyla anılan tarihî caminin yanındadır.
Antalya
Halvetî geleneğinin Elmalı'daki güçlü temsilcilerinden Sinân-ı Ümmî, şiirleri ve irşad faaliyetleriyle tanınır. Türbesi ilçenin tarihî manevî duraklarındandır.
Bilecik
Şeyh Edebali çevresinde yetişen fakih ve Osmanlı kuruluş devrinin önemli dinî şahsiyetlerinden Dursun Fakih’e nispet edilen türbe Küre Köyü’ndedir. Aidiyet, resmî tanıtımda da nispet diliyle aktarılır.
Bitlis
Seyda-yı Tâhî adıyla tanınan Abdurrahman Tâhî, Nakşibendî-Hâlidî geleneğinin etkili isimlerindendir. Nurşin’deki kabri, bölgede ilim ve irşad faaliyetleriyle şekillenen tarihî çevrenin merkezindedir.
Bolu
Halvetî şeyhi Hayreddin-i Tokadî’ye nispet edilen ziyaret yeri Elmalık Köyü’ndedir. Kayıt, şahsın tarihî kimliği ile mezarın yerel nispetini ayırarak kesin aidiyet iddiasında bulunmaz.
Bursa
Erken Osmanlı dönemi dervişlerinden Abdal Mehmed’in türbesi, Bursa’nın tarihî ziyaret dokusunun bir parçasıdır. Kayıt, tarihî yapıyı ve yerleşik ziyaret geleneğini merkeze alır.
Çanakkale
Gelibolu Mevlevîhânesinin kurucusu ve ilk postnişini Ağazâde Mehmed Hakikî Dede'nin medfeni, semahane-türbe yapısındaki mahzenle ilişkilendirilir.
Çankırı
Seydi Köyü’ndeki cami ve türbe, Hacı Murad-ı Velî çevresinde oluşan eski bir irşad ve ziyaret geleneğini yaşatır. Şahsın hayatına dair bilgiler şecere ve yerel aktarımlarla birlikte ihtiyatla ele alınır.
Çorum
Mutasavvıf ve Menâkıbü'l-kudsiyye müellifi Elvan Çelebi'nin adıyla anılan tarihî zaviye, cami ve türbe topluluğu Mecitözü'ndedir.
Elazığ
Harput'taki tarihî türbe Arap Baba adıyla ziyaret edilir. Yapı ve mumyalı beden bilinmekle birlikte, burada yatan kişinin tarihî kimliği kesin biçimde belirlenemediğinden kayıt ihtiyat grubundadır.
Erzurum
Âlim, mutasavvıf ve şair Alvarlı Muhammed Lutfî Efe, Erzurum’un yakın dönem irfan hayatında derin iz bırakmıştır. Kabri Pasinler’in Alvar Mahallesi’ndeki külliyededir.
Eskişehir
Şücaeddin Velî çevresinde gelişen külliye, Seyitgazi bölgesinin önemli tasavvuf ve ziyaret merkezlerindendir. Şahsın menkıbevî anlatıları, tarihî yapı ve yerleşik ziyaret geleneğinden ayrı değerlendirilir.
Gaziantep
Şeyh Abdüllatif oğlu Şeyh Fethullah'ın kurduğu külliye Gaziantep'in önemli ilim ve tasavvuf merkezlerindendir. Üstü açık kabri caminin güneyindeki hazirededir.
Giresun
Hacı Abdullah Halife adına kurulan tekke ve külliyeden cami, zaviye, misafirhane ve değirmenle birlikte kurucu şeyhin Tuğlacık'taki türbesi günümüze ulaşmıştır.
Hakkâri
Sâdât-ı Nehri geleneğinin önemli isimlerinden Seyyid Abdullah Şemdinli'nin türbesi, Nehri'deki tarihî tasavvuf çevresinin başlıca duraklarındandır.
Hatay
Kırıkhan’daki ziyaret yeri Bâyezîd-i Bistâmî adına nispet edilir. Biyografik kaynaklar onun İran’daki Bistâm ile ilişkisini gösterdiğinden Hatay’daki yer kesin kabir olarak değil, makam ve ziyaret nispeti olarak kaydedilir.
İstanbul
Nakşibendiyye'nin İstanbul'daki erken temsilcilerinden Emîr Buhârî, vefatının ardından Fatih'teki tekkesinin bahçesine defnedilmiş; daha sonra kabri üzerine türbe yapılmıştır.
İzmir
Hanefî fakihi ve müderris İbn Melek adıyla tanınan İzzeddin Abdüllatif'in türbesi Tire'dedir. Aynı türbede ailesi ve bazı ilim ehlinin mezarları da bulunmaktadır.
Kahramanmaraş
Kahramanmaraş yakınındaki Malik Ejder Türbesi tarihî bir ziyaret yapısıdır. Resmî tanıtım yapıyı yaklaşık 1201’e tarihlendirir; türbe sahibinin kimliğini doğrulayan açık bir delil sunmadığı için şahıs aidiyeti ihtiyatla belirtilir.
Kayseri
1414 yılında Kayseri'de vefat ettiği kaydedilen Seyyid Zeynelâbidin'in mezarı, Seyyid Burhâneddin Türbesi içindedir. Kayıt, aynı yapı içindeki ayrı şahsı görünür kılar.
Kırşehir
Garibnâme müellifi Âşık Paşa, Anadolu Türkçesinin ve tasavvuf düşüncesinin başlıca temsilcilerindendir. Kırşehir’deki tarihî türbesi, onun edebî ve irfanî mirasını birlikte tanımaya imkân verir.
Kilis
Kilis'in güneyindeki türbe Şeyh Mansur adıyla ziyaret edilir; Evliya Çelebi aktarımında Şeyh Muhammed Simâtî adı geçer. Kimlik farklılığı nedeniyle kayıt kesin şahıs kabri olarak sunulmaz.
Konya
Anadolu Selçuklu Devleti’nin önde gelen devlet adamlarından Emîr Celâleddin Karatay, Moğol baskısı ve taht mücadeleleri döneminde devletin birliğini korumaya çalışmış; dindarlığı, hayırseverliği ve vakıf eserleriyle tanınmıştır. Kayseri’de 1254 yılında vefat eden Karatay’ın cenazesi Konya’ya getirilerek 1251’de yaptırdığı medresenin içindeki türbeye defnedilmiştir. Türbe bölümündeki sanduka kendisine aittir.
Kütahya
Kütahya Mevlevîhânesinin ilk postnişini Celâleddin Ergun Çelebi'nin, vasiyeti üzerine buraya defnedilmesiyle eski mescit türbeye dönüşmüştür.
Manisa
Yûnus Emre’nin mürşidi olarak anılan Tapduk Emre’ye nispet edilen türbe Kula’nın Emre Köyü’ndedir. Birden fazla yerle ilişkilendirilen ziyaret gelenekleri bulunduğu için aidiyet ihtiyatla gösterilir.
Mardin
Nusaybin'deki iki türbe Molla Zeynelâbidin ve kız kardeşi Sitti Zeynep'e nispet edilir. Yerleşik ve resmî tanıtım güçlü olmakla birlikte soy zinciri ve erken dönem kayıtları kesinleştirilemediğinden ihtiyatlı kayıt olarak sunulur.
Mersin
Tarsus'taki mağara, Ashâb-ı Kehf kıssasıyla ilişkilendirilen çok sayıdaki tarihî mekândan biridir. Belirli kişilere ait doğrulanmış kabirler olarak değil, güçlü bir makam ve mağara ziyaretgâhı olarak gösterilir.
Muğla
Mevlevî şair ve sözlük müellifi Şâhidî İbrahim Dede, Muğla’nın ilim ve edebiyat tarihinde önemli bir yere sahiptir. Türbesi Şahidi Camii’nin yanındadır.
Niğde
Mutasavvıf şair Kemal Ümmî adına Niğde’de ziyaret edilen bir türbe bulunmaktadır. Defin yeri hakkında farklı rivayetler bulunduğundan bu durak kesin kabir değil, nispet edilen türbe olarak gösterilir.
Siirt
Tillo'nun kadın ârif ve şairlerinden Zemzemü'l-Hassa Hatun, 1852'de vefat etmiş ve Sultan Memduh Türbesine defnedilmiştir.
Sivas
Rifâî şeyhi Abdullah el-Hâşimî, Sivas'ta kurduğu tekke ve irşad faaliyetleriyle tanınır. İhramcızâde İsmail Hakkı Efendi'nin hocaları arasında da zikredilir.
Şanlıurfa
Urfa'nın âlim ve velîlerinden Nebih Efendi'nin türbesi, Bediüzzaman Mezarlığı'nın batı tarafındadır.
Tunceli
Düzgün Baba Dağı, bölgedeki Alevî inanç ve ziyaret kültürünün önemli kutsal mekânlarındandır. Kayıt bir mezar veya doğrulanmış kabir iddiası taşımaz; dağ ziyaretgâhı olarak sunulur.
Uşak
Hacı Bektaş-ı Velî çevresine bağlanan Hacım Sultan adına ziyaret edilen türbe Hacım Köyü’ndedir. Biyografik bilgiler büyük ölçüde menâkıbnâme geleneğine dayandığından kayıt, kesin kabir yerine “yattığı kabul edilen türbe” ifadesiyle sunulur.
Van
Feqiyê Teyran, klasik Kürt edebiyatının tasavvufî ve irfanî şiirleriyle tanınan önemli şairlerindendir. Bahçesaray’daki türbesi, onun dil ve düşünce mirasını tanımak için önemli bir duraktır.
Yozgat
Emirci Sultan adıyla tanınan Şerefeddin İsmail’in Osmanpaşa’daki türbesi, Bozok bölgesinin eski tasavvuf merkezlerinden biridir. Sanduka kitabesi ve yapı geleneği, ziyaret yerinin tarihî çekirdeğini destekler.