İlmin izini,
şehir şehir sür.

Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan tasavvuf ve hikmet geleneğinin kurucu isimlerinden.

Sayram’da doğduğu, Yesi’de yetiştiği kabul edilen Ahmed Yesevî, hikmet diliyle geniş halk kitlelerine hitap etti. Türkçe irşad geleneği ve yetiştirdiği dervişler yoluyla Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan derin bir manevî etki oluşturdu.

Hekim, müderris ve mutasavvıf; İstanbul’un fethinin manevî rehberlerinden.

Medrese ilimleri ve tıp alanında yetişen Akşemseddin, Hacı Bayram-ı Velî’nin önde gelen halifelerinden oldu. Fatih Sultan Mehmed’in hocası ve İstanbul fethinin manevî rehberi olarak tanındı. Son yıllarını Göynük’te geçirdi.

Semerkant rasat geleneğini İstanbul’a taşıyan astronom, matematikçi ve müderris.

Semerkant’ta Uluğ Bey ve dönemin büyük matematikçileri çevresinde yetişti. Uluğ Bey Rasathanesi’nde çalıştı; İstanbul’da Ayasofya Medresesi’nde ders verdi ve Osmanlı medrese programlarının gelişmesine katkı sundu.

Ölçüm, gözlem ve karşılaştırmaya dayalı çalışmalarıyla ilim tarihinin büyük araştırmacılarından.

Hârizm’de doğan Bîrûnî astronomi, matematik, coğrafya, kronoloji ve eczacılık gibi birçok alanda çalıştı. Hindistan yolculuklarında dil ve kültürleri karşılaştırmalı biçimde inceledi; Nandana’daki ölçümleri ilim tarihinin simge çalışmalarındandır.

Dinî ilimler ile döneminin tabiat bilgisini Mârifetnâme’de buluşturan çok yönlü âlim.

Hasankale’de doğan İbrahim Hakkı, Tillo’da İsmail Fakirullah’ın öğrencisi oldu. Erzurum ve Tillo arasında sürdürdüğü ilim hayatında astronomi, tıp, ahlâk ve tasavvuf konularını birlikte ele aldı.

İslam felsefesini sistemli bir disiplin hâline getiren ve “Muallim-i Sânî” diye anılan büyük düşünür.

Fârâb yakınlarında doğdu; ilmî yolculuğu onu Orta Asya’dan Bağdat’a, Halep’e ve Şam’a taşıdı. Mantık, siyaset felsefesi, ilimler tasnifi ve mûsiki alanındaki çalışmaları sonraki yüzyılları etkiledi.

Tıp ve felsefe tarihinin en etkili isimlerinden; el-Kânûn ve eş-Şifâ’nın müellifi.

Buhara yakınlarında yetişen İbn Sînâ, hekimlik ve ilim hayatını farklı şehirlerde sürdürdü. Hemedan’da bazı eserlerini yazdı; İsfahan’da matematik, astronomi ve mûsiki çalışmalarını geliştirdi.

Endülüs’ten Şam’a uzanan ilim yolculuğuyla tasavvuf düşüncesinin en etkili müelliflerinden.

Mürsiye’de doğan İbnü’l-Arabî, Endülüs ve Kuzey Afrika’daki eğitiminden sonra Mekke, Anadolu ve Şam’a uzanan geniş bir seyahat ağı kurdu. Malatya ve Konya çevresinde bulundu; son yıllarını Şam’da geçirdi.

Dinî ilimler, ahlâk ve tasavvuf arasında güçlü bir bütünlük kuran “Hüccetü’l-İslâm”.

Tûs’ta doğan Gazzâlî, Nîşâbur’daki öğreniminin ardından Bağdat Nizâmiye Medresesi’nde ders verdi. Manevî muhasebe dönemi onu Şam, Kudüs ve Hicaz’a yöneltti; son yıllarında Tûs’a dönerek öğretim ve telifi birlikte sürdürdü.

Sünnî kelâm düşüncesinin iki büyük ekolünden birine adını veren Semerkantlı âlim.

Semerkant’ın Mâtürîd mahallesinde doğduğu kabul edilen İmam Mâtürîdî, hayatını büyük ölçüde bu şehirde ilim ve öğretimle geçirdi. Akıl ile nakli birlikte değerlendiren yaklaşımı köklü bir inanç düşüncesi oluşturdu.

Doğu ve Batı kaynaklarını birlikte değerlendiren Osmanlı coğrafyacı ve bibliyografı.

İstanbul’da doğan Kâtip Çelebi, devlet hizmeti ve sefer tecrübesinin ardından kendisini yoğun bir okuma ve telif hayatına verdi. Cihannümâ ve Keşfü’z-Zunûn sonraki araştırmacılar için temel başvuru kaynakları oldu.

Cebiri bağımsız bir yöntem hâline getiren; adı “algoritma” kavramına kaynaklık eden matematikçi.

Hayatı hakkında bilgiler sınırlıdır. Bağdat’ta yaşadığı, Halife Me’mûn döneminde Beytülhikme’nin kütüphanesinde görev yaptığı ve temel eserlerini burada kaleme aldığı bilinmektedir.